الزام شهرداري تهران به احداث و بهره‌برداري از پناهگاه‌ها و فضاهاي امن شهري و رعايت الزامات پدافند غيرعامل در ساختمان‌ها و طرح‌هاي شهري

الزام شهرداري تهران به احداث و بهره‌برداري از پناهگاه‌ها و فضاهاي امن شهري و رعايت الزامات پدافند غيرعامل در ساختمان‌ها و طرح‌هاي شهري

ماده يكم (1) - تعاريف و اختصارات:

پناهگاه: مكان بسته‌اي است‌ كه‌ به خاطر طراحي ‌تخصصي‌ و كاربري‌ خاص در مقابل‌ انواع تهديدها، نسبت‌ به‌ ساختمان‌هاي متعارف از درجه‌ حفاظت‌ به‌ مراتب‌ بالاتري‌ برخوردار باشد و امنيت‌ جاني‌ و رواني‌ بيشتري‌ را براي‌ افراد فراهم‌ نمايد (مبحث 21 مقررات ملي ساختمان).

پناهگاه شهري عمومي: به سازه‌اي ايمن و مقاوم اطلاق مي‌شود كه براي زمان بحران ناشي از جنگ طراحي و احداث شده است. اين نوع پناهگاه‌ها معمولاً در مناطق پرتردد شهري، محله‌هاي مسكوني، مراكز خدمات عمومي ساخته مي‌شوند تا دسترسي سريع و آسان براي بيشترين تعداد از افراد فراهم نمايد (دستورالعمل پدافند غيرعامل پناهگاه‌هاي شهري، اسكان موقت و اضطراري "شهيد سرتيپ پاسدار مهندس حسن شاطري" مصوب 1404/05/07 با اصلاحات و الحاقات بعدي آن).

پناهگاه خصوصي: به فضاي ايمن و مستحكمي اطلاق مي‌شود كه در داخل يا مجاورت ساختمان‌هاي مسكوني، تجاري يا صنعتي ساخته مي‌شود و مالكيت و استفاده از آن در اختيار افراد يك ساختمان، مجتمع مسكوني يا سازمان و نهاد خاصي قرار دارد. اين پناهگاه‌ها معمولاً براي حفاظت ساكنين يا كاركنان يك مجموعه خاص در شرايط بحراني ناشي از جنگ طراحي مي‌شوند. انواع پناهگاه شهري خصوصي عبارتند از:

- مسكوني: در زيرزمين، پاركينگ يا فضاي تقويت‌شده خانه‌هاي ويلايي يا آپارتماني.

- تجاري يا اداري: بخشي از طبقات زيرين ساختمان، يا اتاقي جداسازي‌شده و مقاوم‌سازي‌شده است.

- مراكز زيرساختي و واحدهاي صنعتي: بخشي از مراكز زيرساختي كه در طراحي اوليه پيش‌بيني و نسبت به ساير بخش‌هاي زيرساخت يا واحد صنعتي از مقاومت و استحكام بالاتري برخوردار است. (دستورالعمل شهيد شاطري).

پناهگاه چندمنظوره: سازه‌اي امن كه علاوه بر كاركرد اصلي خود به عنوان پناهگاه، در شرايط اضطرار ناشي از جنگ، در زمان‌هاي عادي نيز به عنوان يك فضاي عمومي، خدماتي يا اجتماعي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. (الزامات و ملاحظات پدافند غيرعامل پناهگاه‌ها)

فضاي امن: فضاي‌ امن‌ به‌ فضايي اطلاق مي‌گردد كه‌ در مقابل‌ اثرات بارهاي‌ ناشي‌ از انفجار، كمتر در معرض خطر قرار گرفته‌ و نسبت‌ به‌ ساير فضاهاي‌ ساختمان از ايمني‌ و مقاومت‌ بيشتري‌ برخوردار باشد. فضاي‌ امن‌ حتي‌‌المقدور بايد به‌ صورت دو يا چند منظوره مورد بهره‌برداري‌ قرار گيرد (مبحث 21 مقررات ملي ساختمان).

پدافند غيرعامل: مجموعه‌ اقدامات‌ غيرمسلحانه‌‌اي كه‌ به‌كارگيري‌ آن‌ها موجب‌ افزايش‌ بازدارندگي‌، كاهش‌ آسيب‌پذيري‌، ارتقاء پايداري‌ ملي‌، تداوم فعاليت‌هاي ضروري‌ و تسهيل‌ مديريت‌ بحران در برابر تهديدها و اقدامات نظا‌مي‌ دشمن‌ مي‌گردد (مبحث 21 مقررات ملي ساختمان).

مطالعات پدافند غيرعامل: يكي از حوزه‌هاي استراتژيك و چندرشته‌اي است كه به بررسي و طراحي روش‌هايي مي‌پردازد كه بدون استفاده از توان نظامي مستقيم (مانند جنگ، بمب‌گذاري يا درگيري فيزيكي)، از حاكميت، امنيت، پايداري و سلامت جامعه و زيرساخت‌ها در برابر تهديدات غيرنظامي محافظت مي‌كند كه اين مطالعات توسط مشاوران ذيصلاح صورت‌ مي‌پذيرد.

بهره‌برداري: كليه اقدامات مرتبط با استفاده، نگهداري، آماده‌سازي، تجهيز، تعميرات، آموزش و مديريت پناهگاه‌ها و فضاهاي امن شهري.

مراكز كليدي: مراكزي كه بنا به دلايل مختلف جزو اولويت‌هاي اهداف دشمنان قرار داشته و عملكرد كشور، منطقه‌اي از كشور، شهر، منطقه شهري و ناحيه شهري به آن‌ها وابسته مي‌باشد. از جمله: مراكز كلان سياسي، مراكز تصميم‌گيري و مديريت شهري، مراكز مديريت بحران منطقه‌اي، صدا و سيما و تأسيسات مرتبط، فروشگاه‌ها و مراكز تجاري بزرگ، پل‌هاي بزرگراهي، ساختمان اصلي بانك‌ها، صنايع دفاعي، ايستگاه‌ها و مراكز عمده حمل و نقل عمومي (مصوبه شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران پيرامون دستورالعمل الزامات و ملاحظات دفاعي و پدافند غيرعامل).

مراكز خطرزا: مراكز و تأسيساتي كه به طور بالقوه داراي خطراتي هستند و مي‌توانند تحت شرايطي سلامت و ايمني انسان و محيط را به مخاطره انداخته و سبب خسارات شوند.(الزامات و ملاحظات پدافند غيرعامل پناهگاه‌ها)

ماده دوم (2): الزامات اجرايي

الزامات و ملاحظات پدافند غيرعامل پناهگاه‌ها (مركز تنظيم مقررات فني و تخصصي پدافند غيرعامل كشور - شماره 1208-ث، ويرايش بهمن 1404) به عنوان ملاك عمل اين مصوبه شناخته شده و لازم‌الاجراست.

در خصوص مواردي كه در سند فوق به آن اشاره نشده است، شهرداري تهران (معاونت شهرسازي و معماري) موظف است ظرف مدت حداكثر سه ماه از تاريخ ابلاغ اين مصوبه، ضمن تدقيق ارقام و اعداد مورد نظرِ الزامات و ملاحظات پدافند غيرعامل پناهگاه‌ها، نسبت به تهيه‌ي دستورالعمل، ضوابط اجرايي و سازوكارهاي سيستمي مورد نياز با رعايت موارد زير اقدام و جهت اجرا ابلاغ نمايد:

الف ـ الزامات اجرايي

ب ـ مكان‌يابي و سرانه‌هاي مورد نياز

ج ـ الزامات بهره‌برداري و بازرسي

تبصره:

شهرداري تهران موظف است به صورت سالانه درخصوص به روزرساني دستورالعمل‌هاي فوق‌الذكر، ضوابط اجرايي و سازوكارهاي سيستمي اقدام نمايد.

ماده سوم (3): برنامه اجرايي، بودجه و تأمين مالي

در راستاي ماده 20 اساسنامه سازمان پدافند غير عامل، شهرداري تهران موظف است حداقل 2 درصد از محل اعتبارات طرح‌هاي تملك دارايي و ساير منابع را به ساخت و بهره‌برداري پناهگاه‌هاي شهري عمومي و پدافند غيرعامل اختصاص داده و برنامه اجرايي خود را در بودجه سالانه لحاظ نموده و به شوراي اسلامي شهر تهران ارائه نمايد.

تبصره:

شهرداري تهران موظف است علاوه بر اعتبارات مندرج در بودجه سالانه ظرف مدت حداكثر سه ماه از تاريخ ابلاغ اين مصوبه، سازوكارهاي تأمين مالي احداث پناهگاه‌هاي شهري عمومي را تهيه و جهت تصويب به شوراي اسلا‌مي‌شهر تهران ارائه نمايد.

ماده چهارم (4): احداث پناهگاه‌هاي شهري عمومي

شهرداري تهران موظف است نسبت به بررسي و اولويت‌بندي مكاني در محلات شهر تهران براي احداث پناهگاه‌هاي شهري عمومي اقدام نمايد. اين پناهگاه‌ها مي‌تواند در فضاهاي شهري عمومي، ايستگاه‌هاي مترو، تونل‌ها و فضاهاي زيرسطحي شهري، پاركينگ‌هاي عمومي ‌طبقاتي و زيرزميني، مراكز خدماتي و عمومي ‌داراي ظرفيت پناهگاهي، زيرگذرها و فضاهاي داراي شرايط ايمني مناسب و ساير فضاها باشد.

تبصره يكم (1):

احداث پناهگاه‌هاي شهري عمومي در فضاهاي عمومي و بوستان‌ها، طراحي و جانمايي آن مي‌بايست با رعايت كامل قوانين و مقررات موضوعه از جمله مصوبه «ممنوعيت احداث ابنيه در عرصه بوستان‌ها و فضاهاي سبز شهر تهران و حريم آن» ـ ابلاغي به شماره 160/1693/14390 مورخ 1391/07/18 شوراي اسلامي شهر تهران و مكاتبه شماره 35351/300 مورخ 1403/03/08 شوراي عالي شهرسازي و معماري در خصوص احداث ابنيه در بوستان‌هاي سطح شهر (مكان‌يابي) انجام پذيرد و صرفاً در فضاي عاري از تنه و ريشه‌ي درخت و بدون هيچ‌گونه آسيب به درختان فضاي سبز صورت گيرد.

تبصره دوم (2):

شهرداري تهران موظف است نسبت به تعبيه‌ي تابلو‌هاي شهري به منظور معرفي پناهگاه‌هاي شهري عمومي و مسير‌هاي دسترسي اقدام نمايد.

تبصره سوم (3):

در خصوص پناهگاه‌هاي مدارس كه در اختيار شهرداري تهران نمي‌باشد، شهرداري تهران مجاز است پس از عقد تفاهم‌نامه همكاري با وزارت آموزش و پرورش و به منظور استفاده از آن‌ها به عنوان پناهگاه‌هاي شهري عمومي در ساعات تعطيلي مدارس، نسبت به بهسازي و تجهيز آن‌ها اقدام نمايد. هم‌چنين در زمان احداث مدارس و مجتمع‌هاي آموزشي موضوع تأمين پناهگاه‌هاي چندمنظوره در نظر گرفته شود.

تبصره چهارم (4):

با توجه به ظرفيت‌هاي استفاده از پاركينگ مجتمع‌هاي تجاري و پاركينگ‌هاي عمومي با مالكيت خصوصي، شهرداري تهران موظف است سازوكارهاي لازم به منظور استفاده عمومي از فضاهاي مذكور در شرايط بحران را با موافقت مالكان ابنيه مذكور دنبال نمايد.

تبصره پنجم (5):

در اراضي ذخيره توسعه و نوسازي شهر تهران موضوع بند 1 صورتجلسه 589 كميسيون ماده 5، شهرداري تهران ‌مي‌بايست در سهم خدمات عمومي، پناهگاه‌هاي شهري عمومي (مطابق با الزامات اجرايي موضوع ماده دوم (2) اين مصوبه و با حفظ ويژگي چندمنظوره) را تخصيص دهد.

ماده پنجم (5): پناهگاه‌هاي خصوصي

كليه‌ي ابنيه خصوصي كه مشمول الزامات اجرايي ماده دوم (2) اين مصوبه مي‌باشند، ملزم به ساخت فضاي امن و پناهگاه خصوصي مطابق با ويژگي‌ها و سرانه اعلام‌شده مي‌باشند و شهرداري تهران مكلف است در هنگام صدور پروانه و پايان‌كار موارد مذكور را بررسي نمايد.

تبصره يكم (1):

در صدور پروانه ساختماني، عوارض ساختماني پناهگاه‌‌ خصوصي و فضاي امن در طبقات داراي كاربرد (تا متراژ مطابق سرانه) مطابق فضاي مشاع ساختمان محاسبه مي‌گردند.

تبصره دوم (2):

در ساختمان‌هاي خصوصي صرفاً تبديل فضاهاي موجود مجاز در لابي (در صورتي كه حائز شرايط لازم باشد) و زيرزمين‌ها به پناهگاه خصوصي يا فضاي امن (بدون احداث فضاي جديد) مشمول پرداخت عوارض ساختماني نمي‌گردد.

ماده ششم (6): استفاده چندمنظوره از پناهگاه

در جهت تداوم فعاليت پناهگاه‌ لازم است احداث و بهره‌برداري از اين فضاها بصورت چند‌عملكردي صورت پذيرد و بهره‌برداري عادي از اين فضا نبايد مانع از استفاده اضطراري آن در شرايط بحران شود.

تبصره:

در پناهگاه‌هاي خصوصي، كاربري‌هاي چندعملكردي مطابق جدول 5 ضوابط و مقررات طرح تفصيلي يكپارچه شهر تهران در خصوص فضاهاي مجاز به استقرار در مشاعات (پيوست) شامل نمازخانه، سالن اجتماعات، پاركينگ، فضاي بازي كودكان و اتاق مديريت و فضاي ورزشي امكان‌پذير است و شهرداري تهران موظف است در الزامات اجرايي ماده دوم (2) اين مصوبه، كاربري‌هاي مجاز به منظور استفاده چند‌‌عملكردي از ساير پناهگاه‌هاي خصوصي را اعلام نمايد.

ماده هفتم (7): حمل‌ونقل انبوه‌بَر

شهرداري تهران موظف است در طراحي و اجراي ايستگاه‌ها و خطوط حمل‌ونقل مترو و پايانه‌هاي اتوبوس، نسبت به تهيه مطالعات پدافند غير‌عامل و احداث و بهره‌برداري پناهگاه چندمنظوره اقدام نمايد و در خصوص ايستگاه‌هاي در حال بهره‌برداري نيز طرح ارتقا تاب‌آوري در بحران به ويژه در شرايط جنگي را تهيه و اجرا نمايد.

تبصره يكم (1):

در خصوص ايستگاه‌هاي فعلي مترو، شهرداري تهران موظف است ضمن اولويت‌بندي اقدامات، ظرف يك (1) سال نسبت به تأمين و تجهيز فضاهاي پناهگاهي و كاربري‌هاي پشتيبان (سرويس بهداشتي، فضاهاي انبار و امثالهم) اقدام نمايد. اين امر ترجيحاً مي‌بايست از طريق استفاده بهينه از فضاهاي موجود صورت پذيرد و در صورت عدم كفايت فضاهاي موجود، نسبت به احداث فضاهاي جديد اقدام شود.

تبصره دوم (2):

ملاك تأييد اعتبارات و اقدامات در مترو، «كميته عملياتي واكنش اضطراري در مترو و فضاهاي زيرسطحي» موضوع اصلاحيه مصوبه «راهبردهاي عملياتي مديريت بحران و برنامه واكنش اضطراري در مترو و فضاهاي زيرسطحي» ـ ابلاغي به شماره 160/2298/1866 مورخ 1396/02/03 شوراي اسلا‌مي‌ شهر تهران خواهد بود.

ماده هشتم (8): الزامات ساختماني و صدور پروانه و پايان‌كار

صدور پروانه ساختماني و پايان‌كار براي كليه ساختمان‌هاي مشمول منوط به رعايت الزامات پدافند غيرعامل و تأمين فضاي امن و پناهگاه استاندارد مطابق با الزامات اجرايي ماده دوم (2) اين مصوبه مي‌باشد. كنترل تأمين فضاي امن و پناهگاه كه بر اساس قوانين و مقررات مربوطه به سازمان آتش‌نشاني و خدمات ايمني شهرداري ارجاع مي‌گردد توسط سازمان مذكور انجام مي‌پذيرد و در خصوص ساير موارد كنترل تأمين فضاي امن و پناهگاه استاندارد بر عهده‌ي معاون شهرسازي و معماري شهرداري منطقه مي‌باشد.

تبصره يكم (1):

شهرداري تهران موظف است ظرف مدت سه ماه سازوكار سيستمي ارسال پرونده‌ها به منظور كنترل مهندس ناظر در سامانه‌هاي شهرسازي و ناحيه‌محوري را فراهم نمايد.

تبصره دوم (2):

شهرداري تهران موظف است در همكاري با سازمان نظام مهندسي ساختمان، سازوكار كنترل فني اجراي صحيح فضاي امن و پناهگاه‌ها توسط مهندسان ناظر و دفاتر خدمات الكترونيك شهر، نمونه‌هاي اجرايي آن را تهيه نمايد.

تبصره سوم (3):

در صدور پروانه ساختماني براي ابنيه دولتي و ساختمان‌هاي متعلق به شهرداري تهران كه مشمول دستورالعمل اجرايي ماده دوم (2) مي‌باشند، احداث فضاي امن در تمام طبقات و احداث پناهگاه در پايين‌ترين تراز ساختماني يا در زيرزمين مطابق با ماده مذكور الزامي مي‌باشد.

تبصره چهارم (4):

شهرداري تهران موظف است براي ساختمان‌ها و پروژه‌هاي مشمول، نسبت به اخذ "مطالعات پدافند غير‌عامل (تهيه‌شده توسط مشاور ذي‌صلاح)" پيش از صدور رأي در پرونده‌هاي مطروحه در كميسيون ماده 5 اقدام نمايد و پروانه بر اساس نتايج مطالعات صادر شود.

تبصره پنجم (5):

در صورت عدم اجراي پناهگاه در ساختمان‌هاي مشمول و يا عدم تطابق پناهگاه اجراشده با پروانه ساختماني، اين تخلف به كميسيون‌ ماده 100 قانون شهرداري ارجاع گردد.

ماده نهم (9): بهره‌برداري

شهرداري تهران موظف است نسبت به نگهداري، مقاوم‌سازي، نوسازي و آماده‌به‌كار نگهداشتن كليه پناهگاه‌هاي شهري عمومي ‌در حوزه اختيار خود اقدام نمايد.

تبصره يكم (1):

شهرداري تهران موظف است در همكاري با سازمان پدافند غيرعامل كشور نسبت به تأمين تجهيزات اضطراري مطابق با دستورالعمل‌هاي مرتبط شامل سيستم تهويه، برق اضطراري، ذخيره آب، تجهيزات امدادي و علائم راهنما در پناهگاه‌هاي شهري عمومي ‌اقدام نمايد.

تبصره دوم (2):

بازرسي فني و ايمني كليه‌ي پناهگاه‌هاي عمومي، مي‌بايست توسط شهرداري تهران و به صورت ساليانه انجام شود.

تبصره سوم (3):

پيش‌بيني و آماده‌سازي و تجهيز و آمادگي پناهگاه و فضاهاي امن در مجتمع‌هاي مسكوني و انجام آموزش و تمرين‌هاي منظم برعهده مديران مجتمع‌هاي مسكوني مي‌باشد و آن‌ها موظفند شرايط ايمني و قابليت بهره‌برداري آن را حفظ نمايند.

ماده دهم (10): سامانه‌ اطلاعات پناهگاه‌ها و فضاهاي امن شهري

شهرداري تهران موظف است نسبت به ايجاد و به‌‌روز‌رساني سامانه «مديريت اطلاعات پناهگاه‌هاي عمومي و فضاهاي امن شهري» و انتشار اطلاعات غير‌محرمانه‌ي غير امنيتي آن جهت اطلاع عموم مردم اقدام نمايد. اين سامانه بايد شامل اطلاعات زير باشد:

الف ـ موقعيت و ظرفيت پناهگاه‌ها و وضعيت بهره‌برداري

ب ـ مسيرهاي دسترسي اضطراري

پ ـ وضعيت نگهداري، ايمني و تجهيزات (محرمانه)

ت ـ اطلاعات مورد نياز مديريت بحران (محرمانه)

ماده يازدهم (11): بازنگري در ضوابط شهرسازي، معماري و طرح‌هاي شهري

در راستاي آمادگي هر چه بيشتر شهر تهران براي شرايط جنگي، تحقق ضوابط پدافند غيرعامل و ارتقاء تاب‌آوري شهري، شهرداري تهران موظف است با بررسي دقيق اسناد و تجربيات نظا‌مي ‌و شهري مرتبط با جنگ‌هاي معاصر، ضمن بومي‌سازي مباني و رويكردها، بر اساس محورهاي چهارگانه ذيل، مجموعه ضوابط الزام‌آوري را در حوزه‌هاي شهرسازي، معماري و عمران اعم از ساختمان‌ها و طرح‌هاي شهري ظرف مدت حداكثر شش ماه تدوين و جهت تأييد به شوراي اسلا‌مي‌شهر تهران و سپس جهت تصويب به كميسيون ماده پنج شهر تهران ارسال نمايد.

1- رعايت حريم آوار و كاهش خسارات و اثرات انفجار، بر اساس بند 21-2-2-1 مبحث 21 مقررات ملي ساختمان و بند 21 دستورالعمل اﻟزامات و ملاحظات دفاعي و پدافند غيرعامل مصوب شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران و پيش‌بيني فضاي باز در هر بلوك شهري.

2- تجديد نظر در موقعيت مراكز حائز اهميت و كليدي به منظور رعايت اصل پراكندگي و شعاع پيامدي و هم‌چنين رعايت حريم خطرزايي در مراكز و شريان‌هاي خطرزا شهر تهران و بازنگري در ضوابط شهرسازي براي مكان‌يابي فعاليت‌ها (سياسي، امنيتي) در شهر تهران به منظور كاهش آسيب‌پذيري اين مراكز و كاهش آسيب‌پذيري كاربري‌هاي مجاور آن‌ها.

3- رعايت الزامات پدافند غيرعامل و تهيه مطالعات پدافند غيرعامل در بازنگري‌هاي آتي طرح‌هاي توسعه و عمران شهري (شامل طرح جامع، طرح تفصيلي، طرح‌هاي موضعي، طرح‌هاي توسعه محلات و امثالهم) به منظور انطباق كامل با مفاد اين ماده.

ماده دوازدهم (12): شفافيت و گزارش عملكرد

شهرداري تهران موظف است با همكاري سازمان مديريت بحران و سازمان پدافند غير عامل، ضمن انتشار عمومي و شفاف دستورالعمل‌ها و ضوابط، به طور مستمر نسبت به آموزش‌هاي عمومي ‌مرتبط با نحوه استفاده از پناهگاه‌ها و رفتار صحيح در شرايط بحران اقدام نمايد. اين اقدامات شامل برگزاري مانورهاي دوره‌اي، آموزش شهروندي، فرهنگ‌سازي و اطلاع‌رساني عمومي، آموزش مديران ساختمان‌ها و بهره‌برداران و غيره خواهد بود.

تبصره:

شهرداري تهران موظف است گزارش آماري و تحليلي اجراي اين مصوبه را هر شش ماه يك‌بار به شوراي اسلا‌مي‌شهر تهران ارائه نمايد.