کمیسیون نظارت و حقوقی - شورای اسلامی شهر تهران(laws.tehran.ir)
طرح ساختاري حريم پايتخت
مقدمه:
در راستاي تحقق مصوبات شوراي‌عالي شهرسازي و معماري ايران مشتمل بر تبصره يكم بند چهارم «طرح جامع شهر تهران» مصوب 1386، مصوبه سال 1395 پيرامون "طرح راهبردي حريم پايتخت" و مصوبه شماره 75025/300 مورخ 1404/05/13 مبني بر "تهيه طرح ساختاري حريم شهر تهران در چارچوب طرح راهبردي حريم پايتخت" و به استناد بند 34 ماده 107 قانون تشكيلات، وظايف و انتخابات شوراهاي اسلامي كشور و انتخاب شهرداران و دهياران مصوب 1375/03/01 با اصلاحات و الحاقات بعدي آن؛ و به منظور جلوگيري از تداخلات مديريتي، تخريب اراضي و توسعه نامتوازن در محدوده حريم پايتخت به عنوان يك كل واحدِ تجزيه‌ناپذير، اين مصوبه كه نه‌تنها يك سند شهرسازي، بلكه يك «ميثاق‌نامه امنيتي - زيستي» براي نجات آينده تهران از خفگي كالبدي و يك ضرورت زيستي تفكيك‌ناپذير است كه با تمركز بر تثبيت مرجعيت شهرداري تهران در قالب مواد قانوني زير پيشنهاد و تصويب و جهت اجرا ابلاغ مي‌گردد: (موارد داراي ستاره (*) پيشنهاد به شوراي عالي معماري و شهرسازي است).
در راستاي تحقق مصوبات شوراي‌عالي شهرسازي و معماري ايران مشتمل بر تبصره يكم بند چهارم «طرح جامع شهر تهران» مصوب 1386، مصوبه سال 1395 پيرامون "طرح راهبردي حريم پايتخت" و مصوبه شماره 75025/300 مورخ 1404/05/13 مبني بر "تهيه طرح ساختاري حريم شهر تهران در چارچوب طرح راهبردي حريم پايتخت" و به استناد بند 34 ماده 107 قانون تشكيلات، وظايف و انتخابات شوراهاي اسلامي كشور و انتخاب شهرداران و دهياران مصوب 1375/03/01 با اصلاحات و الحاقات بعدي آن؛ و به منظور جلوگيري از تداخلات مديريتي، تخريب اراضي و توسعه نامتوازن در محدوده حريم پايتخت به عنوان يك كل واحدِ تجزيه‌ناپذير، اين مصوبه كه نه‌تنها يك سند شهرسازي، بلكه يك «ميثاق‌نامه امنيتي - زيستي» براي نجات آينده تهران از خفگي كالبدي و يك ضرورت زيستي تفكيك‌ناپذير است كه با تمركز بر تثبيت مرجعيت شهرداري تهران در قالب مواد قانوني زير پيشنهاد و تصويب و جهت اجرا ابلاغ مي‌گردد: (موارد داراي ستاره (*) پيشنهاد به شوراي عالي معماري و شهرسازي است).
ماده يكم: اهداف
1- تقويت انسجام، كارايي، اثربخشي و پايداري حريم: در فرآيند توسعه شهري و منطقه‌اي تهران و استقرار نظام مديريت يكپارچه حريم.
2- ارتقاي جايگاه حريم پايتخت: به‌عنوان هاله شهري ـ تنفسي و جزء پيوسته سازمان فضايي شهر و منطقه كلان‌شهري تهران و حفاظت از هويت و ساختار فضايي ـ كالبدي آن.
3- حفاظت و صيانت از منابع طبيعي، اراضي كشاورزي، باغات و گستره‌هاي زيست‌محيطي حريم: با توجه به محدوديت ظرفيت‌هاي زيست‌محيطي، آب و انرژي و الزامات توسعه پايدار.
4- هدايت و كنترل اسكان، جمعيت، فعاليت و تحولات كالبدي در حريم: و جلوگيري از توسعه نامتوازن، پراكنده‌رويي و استقرار فعاليت‌هاي جاذب سكونت و فعاليت تبعي.
5- توسعه فعاليت‌ها و فضاهاي مكمل و پشتيبان شهر تهران: از جمله كشاورزي، گردشگري و فضاهاي تفرجگاهي و تفريحي، و استقرار نظام توسعه حومه‌اي ارزشمند، باهويت و باثبات در چارچوب مديريت يكپارچه حريم.
ماده دوم: محدوده حريم يكپارچه پايتخت (*)
محدوده‌اي خارج از محدوده قانوني شهر تهران كه مطابق قوانين موضوعه، به‌منظور كنترل و هدايت توسعه، حفاظت از منابع طبيعي، كشاورزي و زيست‌محيطي و تأمين منافع عمومي، تحت نظارت مديريت شهري قرار دارد. حريم سرزميني 5980 كيلومترمربعي پايتخت، كه يك واحد غيرقابل تفكيك مي‌باشد، مطابق طرح ساختاري حريم پايتخت (نقشه محدوده، پيوست شماره يك) تعيين مي‌گردد.
محدوده‌اي خارج از محدوده قانوني شهر تهران كه مطابق قوانين موضوعه، به‌منظور كنترل و هدايت توسعه، حفاظت از منابع طبيعي، كشاورزي و زيست‌محيطي و تأمين منافع عمومي، تحت نظارت مديريت شهري قرار دارد. حريم سرزميني 5980 كيلومترمربعي پايتخت، كه يك واحد غيرقابل تفكيك مي‌باشد، مطابق طرح ساختاري حريم پايتخت (نقشه محدوده، پيوست شماره يك) تعيين مي‌گردد.
تبصره:
حدود و مرز حريم پايتخت كه در گزارش‌ها و نقشه‌هاي پيوست مشخص شده است، جايگزين مصوبه «طرح تدقيق مرز حريم يكپارچه شهر تهران» ابلاغي به شماره 160/1724/24201 مورخ 1391/11/24 مي‌شود. ساير مفاد مصوبه به قوت خود باقي است.
حدود و مرز حريم پايتخت كه در گزارش‌ها و نقشه‌هاي پيوست مشخص شده است، جايگزين مصوبه «طرح تدقيق مرز حريم يكپارچه شهر تهران» ابلاغي به شماره 160/1724/24201 مورخ 1391/11/24 مي‌شود. ساير مفاد مصوبه به قوت خود باقي است.
ماده سوم: طرح ساختاري حريم (*)
در راستاي تحقق مصوبات شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران مبني بر تهيه طرح ساختاري حريم تهران توسط شهرداري تهران، با راهبري شوراي اسلامي شهر تهران، در چارچوب طرح راهبردي حريم پايتخت مصوب سال 1395 شوراي عالي شهرسازي و معماري، طرح ساختاري حريم پايتخت مشتمل بر گزارش‌ها، ضوابط و مقررات عام و اختصاصي (پيوست دوم) و نقشه‌هاي پهنه‌بندي (پيوست سوم)، محدوده ابلاغي حريم اصلاحي ممهور به مهر شوراي اسلامي شهر تهران، تأييد شده و پس از اخذ نظر مديريت‌هاي شهري (شوراي اسلامي و شهرداري) شهرهاي واقع در محدوده و جهت تصويب نهايي به مراجع ذي‌ربط قانوني ارسال مي‌شود.
در راستاي تحقق مصوبات شوراي عالي شهرسازي و معماري ايران مبني بر تهيه طرح ساختاري حريم تهران توسط شهرداري تهران، با راهبري شوراي اسلامي شهر تهران، در چارچوب طرح راهبردي حريم پايتخت مصوب سال 1395 شوراي عالي شهرسازي و معماري، طرح ساختاري حريم پايتخت مشتمل بر گزارش‌ها، ضوابط و مقررات عام و اختصاصي (پيوست دوم) و نقشه‌هاي پهنه‌بندي (پيوست سوم)، محدوده ابلاغي حريم اصلاحي ممهور به مهر شوراي اسلامي شهر تهران، تأييد شده و پس از اخذ نظر مديريت‌هاي شهري (شوراي اسلامي و شهرداري) شهرهاي واقع در محدوده و جهت تصويب نهايي به مراجع ذي‌ربط قانوني ارسال مي‌شود.
تبصره يكم (1):
شهرداري تهران مكلف است تا زمان اصلاح قوانين، آن بخش از حريم را كه در اختيار شهرداري تهران مي‌باشد، مطابق سند طرح ساختاري حريم پايتخت اداره نمايد.
شهرداري تهران مكلف است تا زمان اصلاح قوانين، آن بخش از حريم را كه در اختيار شهرداري تهران مي‌باشد، مطابق سند طرح ساختاري حريم پايتخت اداره نمايد.
تبصره دوم (2) (*):
به‌منظور جلوگيري از پراكنده‌روي و تصميمات جزيره‌اي، هرگونه طرح جامع يا هادي در شهرها و روستاهاي پيراموني واقع در اين محدوده، لزوماً بايد پيوست انطباق با سند راهبردي حريم پايتخت و طرح ساختاري را دارا باشد. بدين منظور، استعلام مكتوب از مرجع تهيه طرح ساختاري الزامي است.
به‌منظور جلوگيري از پراكنده‌روي و تصميمات جزيره‌اي، هرگونه طرح جامع يا هادي در شهرها و روستاهاي پيراموني واقع در اين محدوده، لزوماً بايد پيوست انطباق با سند راهبردي حريم پايتخت و طرح ساختاري را دارا باشد. بدين منظور، استعلام مكتوب از مرجع تهيه طرح ساختاري الزامي است.
تبصره سوم (3) (*):
محدوده 5980 كيلومتر مربعي حريم پايتخت، بر اساس اسناد بالادستي، به‌عنوان يك واحد جغرافيايي يكپارچه شناخته مي‌شود. هرگونه تفكيك يا تغيير در پهنه‌بندي اين محدوده تحت هر عنوان (از جمله گسترش محدوده‌هاي شهري و يا تغيير مرزهاي تقسيمات كشوري) مغايرت اساسي تلقي شده و پس از بررسي مشاور طرح، نيازمند تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري خواهد بود. هم‌چنين ايجاد شهرهاي جديد به هر عنوان ممنوع خواهد بود.
محدوده 5980 كيلومتر مربعي حريم پايتخت، بر اساس اسناد بالادستي، به‌عنوان يك واحد جغرافيايي يكپارچه شناخته مي‌شود. هرگونه تفكيك يا تغيير در پهنه‌بندي اين محدوده تحت هر عنوان (از جمله گسترش محدوده‌هاي شهري و يا تغيير مرزهاي تقسيمات كشوري) مغايرت اساسي تلقي شده و پس از بررسي مشاور طرح، نيازمند تصويب شوراي عالي شهرسازي و معماري خواهد بود. هم‌چنين ايجاد شهرهاي جديد به هر عنوان ممنوع خواهد بود.
تبصره چهارم (4) (*):
در تفكيك «مديريت اداري» از «مديريت برنامه‌ريزي»، ضمن احترام به مرز اداري تمامي شهرهاي اقماري واقع در محدوده حريم، محدوده مصوب به‌عنوان «واحد غيرقابل تفكيك برنامه‌ريزي» تلقي شده و كليه اسناد صادرشده بر اساس قانون تعاريف محدوده وحريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها در اين منطقه، ملزم به تطبيق با ضوابط طرح ساختاري يكپارچه پايتخت مي‌باشند.
در تفكيك «مديريت اداري» از «مديريت برنامه‌ريزي»، ضمن احترام به مرز اداري تمامي شهرهاي اقماري واقع در محدوده حريم، محدوده مصوب به‌عنوان «واحد غيرقابل تفكيك برنامه‌ريزي» تلقي شده و كليه اسناد صادرشده بر اساس قانون تعاريف محدوده وحريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها در اين منطقه، ملزم به تطبيق با ضوابط طرح ساختاري يكپارچه پايتخت مي‌باشند.
ماده چهارم (4): پايش و نظارت هوشمند در حريم
شهرداري تهران مكلف به ايجاد سامانه پايش برخط شهري با تصاوير ماهواره‌اي مي‌باشد. اين سامانه با رصد هفتگي و پايش تغييرات كالبدي با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي با كيفيت مناسب، امكان تشخيص خودكار مبتني بر هوش مصنوعي براي شناسايي آني تغيير كاربري‌ها را فراهم مي‌نمايد كه گزارش توليدي در اختيار ساير شهرداريهاي واقع در حريم قرار داده مي‌شود. گزارش‌ها و مستندات توليدي اين سامانه، مبناي اقدام فوري شهرداريها و دهياري‌هاي واقع در محدوده حريم پايتخت و صدور اخطار، توقف عمليات، قلع‌وقمع مستحدثات غيرمجاز و معرفي متخلفان به مراجع قضايي و انتظامي، وفق قوانين جاري، از جمله ماده 99 و 100 قانون شهرداريها و قوانين مرتبط با حفظ حقوق بيت‌المال، خواهد بود.
شهرداري تهران مكلف به ايجاد سامانه پايش برخط شهري با تصاوير ماهواره‌اي مي‌باشد. اين سامانه با رصد هفتگي و پايش تغييرات كالبدي با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي با كيفيت مناسب، امكان تشخيص خودكار مبتني بر هوش مصنوعي براي شناسايي آني تغيير كاربري‌ها را فراهم مي‌نمايد كه گزارش توليدي در اختيار ساير شهرداريهاي واقع در حريم قرار داده مي‌شود. گزارش‌ها و مستندات توليدي اين سامانه، مبناي اقدام فوري شهرداريها و دهياري‌هاي واقع در محدوده حريم پايتخت و صدور اخطار، توقف عمليات، قلع‌وقمع مستحدثات غيرمجاز و معرفي متخلفان به مراجع قضايي و انتظامي، وفق قوانين جاري، از جمله ماده 99 و 100 قانون شهرداريها و قوانين مرتبط با حفظ حقوق بيت‌المال، خواهد بود.
تبصره:
اين سامانه با بهره‌گيري از سامانه‌هاي اطلاعات مكاني (gis) تصاوير ماهواره‌اي و پهپادي، داده‌هاي ثبتي و ثنا، دوربين‌هاي نظارتي، تبادل داده برخط با دستگاه‌هاي اجرايي و دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي ملي و استاني فعاليت مي‌نمايد. شهرداري مكلف به اخذ و تجميع اطلاعات ساير دستگاه‌ها مي‌باشد.
اين سامانه با بهره‌گيري از سامانه‌هاي اطلاعات مكاني (gis) تصاوير ماهواره‌اي و پهپادي، داده‌هاي ثبتي و ثنا، دوربين‌هاي نظارتي، تبادل داده برخط با دستگاه‌هاي اجرايي و دسترسي به پايگاه‌هاي اطلاعاتي ملي و استاني فعاليت مي‌نمايد. شهرداري مكلف به اخذ و تجميع اطلاعات ساير دستگاه‌ها مي‌باشد.
ماده پنجم (5) : ضمانت اجرا و الزام دستگاه‌هاي اجرايي (*)
با توجه به شأن پايتخت و صيانت از حريم مصوب آن، تمامي دستگاه‌هاي اجرايي (اعم از وزارت جهاد كشاورزي، وزارت راه و شهرسازي و استانداري) مكلفند از صدور هرگونه مجوز فعاليت يا واگذاري اراضي در محدوده 5980 كيلومترمربعي كه با اين طرح مديريت يكپارچه و طرح ساختاري حريم تهران مغايرت داشته باشد، خودداري نمايند.
هرگونه ساخت‌وساز غيرمجاز در اين حريم، مطابق ماده 100 قانون شهرداريها و قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها، تخلف محسوب و با متخلفين، اعم از آمرين، مسببين، مقصرين و اهمال‌كنندگان، مطابق با ماده 12 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها برخورد خواهد شد. مطابق ماده 100 قانون شهرداريها و قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها، مسئوليت هرگونه اهمال در صيانت يا صدور مجوز مغاير با طرح ساختاري حريم توسط مديران شهري و ساير مديران دستگاه‌هاي اجرايي دولتي در كل محدوده، و يا ترك فعل آنان در برخورد با تخلفات به هر عنوان، در حكم تصرف در اموال عمومي و تضييع حقوق بيت‌المال تلقي شده و جهت پيگرد قضايي به دادستاني معرفي خواهد شد.
با توجه به شأن پايتخت و صيانت از حريم مصوب آن، تمامي دستگاه‌هاي اجرايي (اعم از وزارت جهاد كشاورزي، وزارت راه و شهرسازي و استانداري) مكلفند از صدور هرگونه مجوز فعاليت يا واگذاري اراضي در محدوده 5980 كيلومترمربعي كه با اين طرح مديريت يكپارچه و طرح ساختاري حريم تهران مغايرت داشته باشد، خودداري نمايند.
هرگونه ساخت‌وساز غيرمجاز در اين حريم، مطابق ماده 100 قانون شهرداريها و قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها، تخلف محسوب و با متخلفين، اعم از آمرين، مسببين، مقصرين و اهمال‌كنندگان، مطابق با ماده 12 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها برخورد خواهد شد. مطابق ماده 100 قانون شهرداريها و قانون حفظ كاربري اراضي زراعي و باغها، مسئوليت هرگونه اهمال در صيانت يا صدور مجوز مغاير با طرح ساختاري حريم توسط مديران شهري و ساير مديران دستگاه‌هاي اجرايي دولتي در كل محدوده، و يا ترك فعل آنان در برخورد با تخلفات به هر عنوان، در حكم تصرف در اموال عمومي و تضييع حقوق بيت‌المال تلقي شده و جهت پيگرد قضايي به دادستاني معرفي خواهد شد.
ماده ششم (6): پيشنهاد اصلاح قانون (شوراي عالي استان‌ها)
پيشنهادهاي اصلاحي ناظر بر قوانين و مقررات، از جمله ماده 2 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها و تبصره‌هاي آن، تبصره 1 ذيل ماده 3 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها، تبصره 2 قانون الحاق يك بند و 3 تبصره بعنوان بند 3 به ماده 99 قانون شهرداريها و مواد مرتبط از قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري، از طريق شوراي عالي استان‌ها و ساير مراجع ذي‌ربط، جهت طي فرآيند قانوني به مراجع تقنيني، مطابق متن پيوست، ارائه مي‌گردد. شهرداري تهران مكلف به پيگيري تصويب اصلاحيه پيوست در مراجع ذي‌ربط مي‌باشد.
پيشنهادهاي اصلاحي ناظر بر قوانين و مقررات، از جمله ماده 2 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها و تبصره‌هاي آن، تبصره 1 ذيل ماده 3 قانون تعاريف محدوده و حريم شهر، روستا و شهرك و نحوه تعيين آنها، تبصره 2 قانون الحاق يك بند و 3 تبصره بعنوان بند 3 به ماده 99 قانون شهرداريها و مواد مرتبط از قانون تعاريف و ضوابط تقسيمات كشوري، از طريق شوراي عالي استان‌ها و ساير مراجع ذي‌ربط، جهت طي فرآيند قانوني به مراجع تقنيني، مطابق متن پيوست، ارائه مي‌گردد. شهرداري تهران مكلف به پيگيري تصويب اصلاحيه پيوست در مراجع ذي‌ربط مي‌باشد.
ماده هفتم (7): شفافيت و تحقق‌پذيري
1- اين مصوبه به استثناي موارد پيشنهادي از تاريخ تصويب در شوراي اسلامي شهر تهران، لازم‌الاجرا بوده و شهرداري تهران مكلف است گزارش اجراي آن را به شوراي اسلامي شهر تهران ارائه نمايد.
2- شهرداري تهران مكلف است دسترسي برخط سامانه اعضاي شوراي اسلامي شهر تهران و نهادهاي نظارتي به گزارش‌هاي تغييرات حريم و سامانه پايش آنلاين شهري را فراهم نمايد.
3- جهت ايجاد يك نظام مديريتي منسجم براي كل حريم پايتخت و هماهنگ‌سازي اقدامات شهرها و دستگاه‌هاي ذي‌ربط در يك چارچوب مشترك اين مصوبه مشروط و زمان‌دار مي‌باشد. مدت زمان اعتبار مصوبه چهار (4) ماه بوده و شهرداري تهران موظف است در اين زمان فرايند تشكيل سازمان حريم پايتخت را پيگيري و به تصويب شوراي اسلامي شهر تهران رساند. هم‌چنين تصويب طرح ساختاري حريم مطابق مصوبه شوراي عالي معماري و شهرسازي پيگيري و با ساير شهرهاي واقع در حريم هماهنگي لازم را به انجام رساند.